Op de werkplek loop je soms risico’s die je niet zomaar kunt wegnemen. Persoonlijke beschermingsmiddelen, ook wel PBM’s genoemd, zijn uitrustingen die jou beschermen tegen risico’s voor je veiligheid en gezondheid. Denk aan handschoenen, een helm of een veiligheidsbril. Ze vormen de laatste schakel in de bescherming van werknemers, wanneer andere maatregelen niet voldoende zijn.

Wat zijn persoonlijke beschermingsmiddelen precies?

Een persoonlijk beschermingsmiddel is elk middel dat je draagt of bij je hebt om jezelf te beschermen tegen gevaren op het werk. Het gaat om uitrusting die speciaal bedoeld is voor de drager zelf, niet voor de bredere werkomgeving. Een afzuiginstallatie is dus geen PBM, maar een stofmasker dat je zelf opzet wel.

PBM’s zijn altijd gericht op één of meerdere specifieke risico’s. Ze beschermen het lichaam tegen gevaren zoals chemische stoffen, lawaai, vallen van hoogte, hitte of scherpe voorwerpen. Welk middel je nodig hebt, hangt af van het werk dat je doet en de gevaren die daarbij horen.

Welke soorten PBM’s zijn er?

Persoonlijke beschermingsmiddelen worden ingedeeld naar het lichaamsdeel of het type gevaar waartegen ze beschermen. Hieronder zie je de belangrijkste categorieën:

• Ademhalingsbescherming: stofmaskers, halfgelaatsmaskers en persluchtapparaten die je beschermen tegen gevaarlijke stoffen in de lucht.
• Beschermende kleding: werkpakken, vlamvertragende kleding of kleding die beschermt tegen chemische stoffen.
• Gelaatsbescherming: gelaatsschermen die het hele gezicht beschermen, bijvoorbeeld bij spat- of vonkengevaar.
• Handbescherming: handschoenen tegen snijgevaar, chemicaliën, hitte of trillingen.
• Hoofdbescherming: veiligheidhelmen die het hoofd beschermen tegen vallende voorwerpen of stoten.
• Oogbescherming: veiligheidsbrillen en spatbrillen tegen stof, vonken of vloeistofspatten.
• Gehoorbescherming: gehoorstoppen of gehoorkappen bij langdurig hoog geluidsniveau.
• Valbeveiliging: veiligheidsgordels en harnasgordels bij werken op hoogte.

Elk type PBM is bedoeld voor een specifiek gevaar. Het combineren van meerdere middelen is soms nodig als er meerdere risico’s tegelijk aanwezig zijn.

Wanneer zijn werkgevers verplicht PBM’s aan te bieden?

Werkgevers zijn wettelijk verplicht om werknemers persoonlijke beschermingsmiddelen aan te bieden als de risico’s op de werkplek niet op een andere manier zijn weg te nemen. Dit staat in de Nederlandse Arbowetgeving. De werkgever moet eerst kijken of hij gevaren kan wegnemen door de werkmethode of de omgeving aan te passen. Pas als dat niet mogelijk of niet voldoende is, komen PBM’s in beeld.

De werkgever is ook verantwoordelijk voor de kosten. Werknemers mogen niet zelf voor de aanschaf opdraaien. Daarnaast moet de werkgever ervoor zorgen dat de PBM’s goed passen, goed onderhouden worden en dat werknemers weten hoe ze de middelen correct gebruiken.

Hoe kies je het juiste persoonlijke beschermingsmiddel?

De keuze voor een PBM begint altijd met een risico-inventarisatie. Je brengt eerst in kaart welke gevaren er zijn, hoe groot die zijn en hoe lang iemand eraan blootgesteld wordt. Daarna kijk je welk middel het beste past bij dat specifieke risico.

Let bij de keuze op de volgende punten:

• Past het PBM bij het gevaar waartegen je wilt beschermen?
• Past het goed bij de drager, zodat het ook echt beschermt?
• Is het middel voorzien van de juiste certificering, zoals het CE-keurmerk?
• Is het comfortabel genoeg om langdurig te dragen?
• Kan het worden gecombineerd met andere PBM’s die je tegelijk draagt?

Een PBM dat slecht zit of oncomfortabel is, wordt in de praktijk minder goed gedragen. Goede pasvorm en draagcomfort zijn daarom net zo belangrijk als de beschermende eigenschappen.

Hoe zorg je voor goed gebruik en onderhoud?

Een PBM werkt alleen als het goed wordt gebruikt en onderhouden. Voorlichting en instructie zijn daarbij onmisbaar. Werknemers moeten weten waarom ze het middel dragen, hoe ze het opzetten en wanneer het vervangen moet worden.

Controleer PBM’s regelmatig op slijtage en beschadigingen. Een beschadigd veiligheidshelm of een gerafeld gordel biedt geen betrouwbare bescherming meer. Gooi beschadigde of versleten middelen op tijd weg en vervang ze door nieuwe.

Sla PBM’s op een schone, droge plek op, uit de buurt van chemische stoffen of direct zonlicht. Dat verlengt de levensduur en zorgt dat de bescherming op peil blijft.

PBM’s zijn de laatste stap, niet de eerste

Het is goed om te weten dat persoonlijke beschermingsmiddelen altijd de laatste maatregel zijn in de veiligheidsketen. De voorkeur gaat altijd uit naar het wegnemen van het gevaar aan de bron, het aanpassen van werkprocessen of het plaatsen van collectieve beschermingsmiddelen zoals afschermingen. Alleen als die opties niet werken of niet voldoende zijn, stap je over op PBM’s. Ze zijn onmisbaar in veel beroepen, maar nooit een vervanging voor een veilige werkomgeving.

Veelgestelde vragen

Moet ik als werknemer zelf betalen voor mijn PBM’s?
Nee, werknemers hoeven persoonlijke beschermingsmiddelen nooit zelf te betalen. De werkgever is wettelijk verplicht om de kosten van PBM’s te dragen en de middelen beschikbaar te stellen.

Wat is het verschil tussen een PBM en een collectief beschermingsmiddel?
Een persoonlijk beschermingsmiddel beschermt één persoon tegelijk en wordt door de drager zelf gebruikt, zoals een helm of handschoen. Een collectief beschermingsmiddel, zoals een afscherming of een afzuiginstallatie, beschermt meerdere mensen tegelijk en werkt onafhankelijk van de drager.

Hoe weet ik of een PBM veilig en goedgekeurd is?
Een goedgekeurd persoonlijk beschermingsmiddel heeft een CE-markering. Dit keurmerk geeft aan dat het middel voldoet aan de Europese veiligheidseisen. Let op deze markering bij de aanschaf van PBM’s.

Mag ik weigeren om een PBM te dragen?
Als de werkgever een PBM verplicht stelt omdat er een reëel risico is, ben je als werknemer verplicht het te dragen. Weigeren zonder geldige reden kan gevolgen hebben. Heb je bezwaar vanwege pasvorm of comfort, bespreek dat dan met je werkgever zodat een beter passend alternatief gezocht kan worden.